Al 10 jaar bij de snelst groeiende bedrijven 🦌

Wat is Cicada 3301?

De eerste mysterieuze boodschap uit 2012

Het verhaal van Cicada 3301 begon op 4 januari 2012. Op het internetforum 4chan verscheen een eenvoudige zwarte afbeelding met witte tekst. De afzender liet weten op zoek te zijn naar zeer intelligente personen en daarvoor een test te hebben ontworpen.

In de afbeelding zou een verborgen boodschap zitten. Wie deze kon vinden, zou volgens de makers op weg zijn om hen te vinden.

De boodschap eindigde simpelweg met:

3301

Dat bleek meteen de eerste stap van de puzzel. Met behulp van steganografische technieken konden deelnemers verborgen informatie uit de afbeelding halen. Vanuit daar volgde een steeds ingewikkelder reeks opdrachten.

Wat het raadsel bijzonder maakte, was dat vrijwel iedere oplossing slechts toegang gaf tot een volgende puzzel. Deelnemers moesten daardoor voortdurend van techniek wisselen. Een simpele cijfercode kon bijvoorbeeld worden gevolgd door verborgen data in een afbeelding, waarna plotseling kennis van literatuur nodig was.

Waarom de naam Cicada 3301?

De naam Cicada 3301 is eigenlijk een combinatie die door internetgebruikers aan het mysterie werd gegeven. Een cicade werd het herkenbare symbool van de puzzels, terwijl berichten werden ondertekend met het getal 3301.

Wat het getal precies betekent, is nooit overtuigend vastgesteld.

Wel past het uitstekend bij een terugkerend thema van de puzzels: priemgetallen. Het getal 3301 is zelf een priemgetal en getallen speelden regelmatig een belangrijke rol bij het oplossen van aanwijzingen.

Ook de cicade heeft allerlei theorieën opgeleverd. Cicaden staan er bijvoorbeeld om bekend jarenlang onder de grond te leven voordat ze verschijnen. Dat heeft geleid tot symbolische interpretaties over verborgen kennis en wedergeboorte, maar er bestaat geen geverifieerde verklaring van de oorspronkelijke makers.

Het vermeende doel achter de puzzels

De eerste boodschap gaf zelf een vrij duidelijke reden: de makers waren op zoek naar intelligente mensen.

Daarom wordt Cicada 3301 vaak omschreven als een rekruteringspuzzel.

Maar voor wie?

Dat is nooit definitief vastgesteld.

Mensen die ver in de puzzel kwamen, hebben verschillende verhalen verteld over wat er na het oplossen gebeurde. In een door Fast Company gepubliceerd verslag vertelde een deelnemer bijvoorbeeld dat de organisatie zichzelf zou hebben gepresenteerd als een internationale groep die geïnteresseerd was in privacy, vrijheid en beveiliging. De publicatie benadrukte tegelijkertijd dat niet onafhankelijk kon worden bewezen dat alle beweringen van deze deelnemer daadwerkelijk afkomstig waren van de echte organisatie achter Cicada.

Daarom blijft voorzichtigheid belangrijk. Dat Cicada 3301 deelnemers wilde selecteren lijkt duidelijk uit de oorspronkelijke boodschappen. Wie er precies selecteerde en met welk uiteindelijk doel, weten we niet.

Hoe werkten de puzzels van Cicada 3301?

Cryptografie, steganografie en verborgen boodschappen

Wie Cicada 3301 wilde oplossen, moest veel meer kunnen dan alleen raadsels oplossen.

Een van de belangrijkste technieken was steganografie. Hierbij wordt informatie verborgen in een ander bestand, bijvoorbeeld een afbeelding. Voor iemand die gewoon naar de afbeelding kijkt, lijkt er niets bijzonders aan de hand. Met de juiste software kan echter verborgen informatie uit het bestand worden gehaald.

Bij de eerste Cicada-puzzel werd onder andere het programma OutGuess gebruikt om verborgen gegevens te ontdekken.

Daar bleef het niet bij. De puzzels maakten gebruik van onder meer:

  • cijfercodes en substitutiecodes;
  • boekcijfers;
  • priemgetallen;
  • literatuur;
  • afbeeldingen met verborgen gegevens;
  • audiobestanden;
  • programmeerkennis;
  • PGP-handtekeningen;
  • websites op het Tor-netwerk.

Juist die combinatie maakte Cicada 3301 uitzonderlijk moeilijk. Een deelnemer kon zeer goed zijn in cryptografie en alsnog vastlopen omdat een volgende stap kennis vereiste van literatuur of computertechnologie.

Van online aanwijzingen naar locaties in de echte wereld

Een van de beroemdste momenten uit de eerste puzzel kwam toen deelnemers een reeks GPS-coördinaten vonden.

De puzzel verliet daarmee plotseling het internet.

Op locaties in onder andere Parijs, Warschau, Seoul, Sydney en verschillende Amerikaanse steden verschenen posters met een afbeelding van een cicade en een QR-code. De QR-codes waren vervolgens weer onderdeel van de volgende stappen van het raadsel.

Dit veranderde de schaal van het mysterie compleet.

Als de posters daadwerkelijk door de makers of hun helpers waren geplaatst, betekende dit dat iemand de puzzel op meerdere continenten had voorbereid. Cicada 3301 leek daardoor ineens veel moeilijker af te doen als een grap van één willekeurige internetgebruiker.

Toch bewijst dit niet automatisch dat er een grote geheime organisatie achter zat. Een relatief kleine groep mensen had de posters eveneens kunnen verspreiden of anderen kunnen inschakelen.

De rol van Tor, PGP en andere technische hulpmiddelen

Naarmate deelnemers verder kwamen, werden technieken voor anonimiteit en beveiliging steeds belangrijker.

Een belangrijk onderdeel was Tor. Via het Tor-netwerk zijn zogenoemde .onion-sites bereikbaar die niet op dezelfde manier functioneren als normale websites. Cicada gebruikte dergelijke adressen tijdens verschillende stappen van de puzzels.

Daarnaast speelde PGP een cruciale rol.

Met een cryptografische handtekening konden deelnemers controleren of een bericht daadwerkelijk afkomstig was van dezelfde bron als eerdere Cicada-berichten. Dat was belangrijk, want zodra het mysterie beroemd werd, verschenen er talloze mensen die zich voordeden als Cicada 3301.

De bekende Cicada-berichten werden gekoppeld aan dezelfde PGP-sleutel. In april 2017 verscheen nog een geverifieerd ondertekend bericht waarin opnieuw werd gewaarschuwd voor valse aanwijzingen en niet-ondertekende puzzels. Er zijn voor zover bekende archieven aangeven daarna geen nieuwe algemeen geaccepteerde, authentiek ondertekende Cicada-boodschappen verschenen.

Waarom de puzzels zo moeilijk waren

De moeilijkheid van Cicada 3301 zat niet alleen in afzonderlijke codes.

Het echte probleem was dat deelnemers nooit precies wisten welke kennis ze bij een volgende stap nodig hadden.

Soms moest verborgen informatie uit een afbeelding worden gehaald. Daarna kon een verwijzing naar een boek volgen. Vervolgens moesten getallen worden gecombineerd om een internetadres te construeren, waarna een nieuwe cryptografische opdracht verscheen.

De Zweedse beveiligingsonderzoeker Joel Eriksson vertelde aan Fast Company dat hij bijna drie weken bezig was met de eerste reeks puzzels. Hij kwam uiteindelijk bij een Tor-pagina terecht, maar was volgens zijn verhaal te laat om nog te worden toegelaten tot de volgende fase.

De drie grote Cicada 3301-puzzels

De puzzel van 2012

De editie van 2012 vormde het begin van het volledige mysterie.

Vanuit de oorspronkelijke afbeelding ontdekten deelnemers verborgen berichten en codes. Een bijzonder beroemde stap draaide om drie priemgetallen.

Eén daarvan was 3301.

De andere twee bleken samen te hangen met de afmetingen van een afbeelding: 509 en 503 pixels. Door de drie getallen met elkaar te vermenigvuldigen ontstond 845145127. Dat getal leidde naar een website waarop later een reeks geografische coördinaten verscheen.

Daarna verschenen de fysieke posters en ging de zoektocht verder via QR-codes, boeken en het Tor-netwerk.

Vanaf dit moment was duidelijk dat Cicada 3301 veel groter was dan een doorsnee internetpuzzel.

De terugkeer van Cicada 3301 in 2013

Precies een jaar na het begin van de eerste puzzel verscheen op 4 januari 2013 opnieuw een uitdaging.

De structuur voelde vertrouwd: wederom moesten deelnemers verborgen gegevens uit afbeeldingen halen en cryptografische technieken gebruiken om verder te komen.

Toch waren het geen simpele herhalingen van oude opdrachten. De nieuwe puzzels bouwden voort op het idee dat kandidaten verschillende technische en analytische vaardigheden moesten combineren.

De terugkeer versterkte bovendien het vermoeden dat het project bewust was gepland. Het ging kennelijk niet om één losstaand experiment.

De derde puzzel en Liber Primus

In januari 2014 volgde een derde grote puzzelronde. Deze leidde uiteindelijk tot het onderdeel dat misschien wel het beroemdste overblijfsel van Cicada 3301 is:

Liber Primus.

De naam betekent vrij vertaald Eerste Boek.

Het document bestaat grotendeels uit tekst geschreven met runen uit een systeem dat bekendstaat als Gematria Primus. Het ziet eruit alsof iemand een oud mystiek manuscript heeft gecombineerd met moderne cryptografie.

Maar achter die runen zitten daadwerkelijke boodschappen.

Sommige pagina’s konden worden ontcijferd. Andere bleken aanzienlijk lastiger en weerstonden jarenlang pogingen van groepen ervaren puzzelaars en cryptografie-enthousiastelingen.

Welke delen van Liber Primus nog altijd niet zijn opgelost

Hier wordt het verhaal ingewikkeld, want solvergemeenschappen hanteren verschillende manieren om de pagina’s en delen van Liber Primus te nummeren.

Een veelgebruikte moderne indeling maakt onderscheid tussen een eerste gedeelte, LP1, en een tweede verzameling van 58 pagina’s, LP2. Volgens overzichten van actieve Cicada-oplossers is slechts een klein gedeelte van dat tweede deel ontcijferd en zijn tientallen pagina’s nog onopgelost.

Daarmee is Liber Primus geen mysterie dat alleen in oude YouTube-video’s voortleeft. Mensen proberen het materiaal nog steeds te analyseren.

En zolang grote delen ervan niet zijn ontcijferd, bestaat altijd de mogelijkheid dat er nog aanwijzingen in staan die het verhaal van Cicada 3301 verder kunnen verklaren.

Wie zit er achter Cicada 3301?

De theorie dat het om een geheime organisatie gaat

Wie voldoende tijd besteedt aan Cicada 3301 komt vroeg of laat bij dezelfde vraag uit:

Wie heeft dit allemaal gemaakt?

Het eerlijke antwoord is dat we het niet weten.

De schaal van de puzzels wijst erop dat de makers beschikten over aanzienlijke technische kennis. De fysieke aanwijzingen op verschillende plaatsen ter wereld maakten daarnaast duidelijk dat er waarschijnlijk meerdere mensen betrokken waren of dat de organisator hulp kon inschakelen.

Daaruit ontstond het idee van een internationale, geheime organisatie.

Dat klinkt spectaculair, maar het blijft een hypothese.

Was Cicada 3301 een rekruteringsactie?

Van alle theorieën heeft deze in ieder geval één duidelijk aanknopingspunt: Cicada zei zelf dat het op zoek was naar bepaalde individuen.

Ook mensen die ver in de puzzels kwamen hebben verteld dat ze daarna toegang kregen tot besloten omgevingen of verdere opdrachten.

Een anonieme deelnemer die door Fast Company werd geïnterviewd beweerde bijvoorbeeld dat de groep zichzelf presenteerde als een soort internationaal collectief dat werkte aan projecten rond privacy, vrijheid en beveiliging. De journalist kon de volledige Cicada-connectie van de bron echter niet onafhankelijk bewijzen.

Daarom kunnen we redelijkerwijs zeggen dat de puzzel eruitzag als een selectieprocedure. We kunnen niet met dezelfde zekerheid zeggen wie er rekruteerde of wat deelnemers uiteindelijk moesten gaan doen.

Theorieën over inlichtingendiensten en hackers

De geheimzinnigheid zorgde vanzelfsprekend voor wildere theorieën.

Zo worden regelmatig organisaties als de NSA, CIA, GCHQ en andere inlichtingendiensten genoemd. Het soort vaardigheden dat Cicada testte — cryptografie, informatiebeveiliging en programmeren — zou immers waardevol kunnen zijn voor dergelijke organisaties.

Er is echter geen hard bewijs dat een van deze diensten Cicada 3301 heeft georganiseerd.

Joel Eriksson vond die theorie eveneens niet bijzonder overtuigend. Hij wees er in een interview onder andere op dat inlichtingendiensten ook openlijke cryptografische uitdagingen gebruiken voor werving. Zijn eigen vermoeden ging meer richting een onafhankelijke, ideologisch gemotiveerde groep, maar ook dat blijft zijn persoonlijke interpretatie en geen bewezen identiteit.

Andere theorieën noemen hackerscollectieven, privacyactivisten, academici of beveiligingsonderzoekers.

Geen daarvan is definitief bewezen.

Waarom de identiteit van de makers onbekend blijft

Het klinkt bijna vreemd dat een groep zoveel aandacht kan trekken zonder uiteindelijk ontmaskerd te worden.

Maar de mensen achter Cicada leken anonimiteit uitzonderlijk serieus te nemen.

Communicatie verliep via technieken als PGP en Tor. Persoonlijke gegevens werden niet publiek gedeeld en de puzzels gaven nauwelijks concrete informatie over hun makers.

Daar komt nog iets bij: hoe beroemder Cicada werd, hoe moeilijker het werd om echte informatie van verzinsels te onderscheiden.

Nepaccounts, namaakpuzzels en mensen die beweerden bij de organisatie te horen, maakten het mysterie alleen maar groter.

Juist daarom zijn de cryptografisch ondertekende berichten zo belangrijk. Zonder een correcte handtekening is een spectaculaire nieuwe ‘Cicada 3301-puzzel’ niet automatisch authentiek.

Waarom Cicada 3301 nog steeds fascineert

Wat gebeurde er met de mensen die de puzzels oplosten?

Dit is misschien wel het meest onbevredigende deel van het verhaal.

Er bestaan verhalen van mensen die zeer ver kwamen en naar besloten delen van het project werden geleid. Maar een complete, onafhankelijk verifieerbare beschrijving van wat iedere succesvolle deelnemer daarna meemaakte, bestaat niet.

Sommigen hebben interviews gegeven. Anderen zijn stil gebleven.

Het gevolg is dat de laatste fase bijna net zo mysterieus is als de identiteit van de makers zelf.

Misschien was geheimhouding onderdeel van de selectie. Misschien stopten deelnemers simpelweg met praten. Of misschien zijn sommige verhalen over het bereiken van het einde minder betrouwbaar dan ze lijken.

We weten het niet.

Echte berichten versus nepberichten van Cicada 3301

Door de enorme bekendheid verschenen in de loop der jaren talloze berichten van mensen die beweerden Cicada 3301 te vertegenwoordigen.

Daarom is één regel essentieel voor iedereen die zich in het mysterie verdiept:

Controleer de cryptografische handtekening.

De historische puzzels maakten gebruik van een bekende PGP-identiteit waarmee berichten konden worden geverifieerd. Het laatste algemeen erkende ondertekende bericht dateert uit april 2017 en waarschuwde juist voor valse aanwijzingen.

Een nieuwe website, video of afbeelding met een cicadelogo is dus op zichzelf geen bewijs dat Cicada 3301 is teruggekeerd.

Is Cicada 3301 ooit volledig opgelost?

Dat hangt af van wat je met “opgelost” bedoelt.

Verschillende deelnemers hebben grote delen van de oorspronkelijke puzzelreeksen doorlopen en sommige mensen bereikten besloten vervolgstappen. In die zin zijn veel afzonderlijke puzzels wel degelijk opgelost.

Maar het volledige mysterie?

Nee.

De identiteit van de makers is niet overtuigend vastgesteld. Hun uiteindelijke doel is niet volledig bekend. Van vermeende winnaars weten we slechts beperkt wat er daarna gebeurde.

En bovenal bevat Liber Primus nog altijd onopgeloste delen.

Daarom kun je Cicada 3301 beter zien als een verzameling opgeloste en onopgeloste mysteries dan als één puzzel waarop uiteindelijk één antwoord moet verschijnen.

De blijvende invloed op internetcultuur en cryptografie

Meer dan tien jaar na de eerste afbeelding blijft Cicada 3301 mensen fascineren.

Dat komt deels door de technische moeilijkheid, maar vooral door de manier waarop werkelijkheid en fictie voortdurend in elkaar lijken over te lopen.

Een anonieme afbeelding op 4chan leidde naar verborgen bestanden. Die leidden naar websites, telefoonnummers en boeken. Vervolgens verschenen echte GPS-coördinaten en hingen er aan de andere kant van de wereld fysieke posters te wachten.

En achter dat alles zat een onbekende afzender die we tot op heden niet overtuigend kunnen identificeren.

Tegelijkertijd raakt Cicada 3301 aan onderwerpen die tegenwoordig alleen maar relevanter zijn geworden: online privacy, anonimiteit, cryptografie, digitale identiteit en informatiebeveiliging.

Misschien wordt Liber Primus ooit volledig ontcijferd. Misschien verschijnt er ooit opnieuw een bericht met een geldige cryptografische handtekening. Of misschien blijft het verhaal precies zoals het nu is: een van de meest intrigerende raadsels die het internet heeft voortgebracht.

En juist die onzekerheid is waarschijnlijk de reden dat we, jaren later, nog steeds praten over Cicada 3301.